Przejdź do treści

Jak dobrać obcinak do rur miedzianych, PEX i PVC, żeby cięcie było równe?

Marta Materiały i narzędzia

Równo przycięte końcówki rur i kształtek miedzianych

Każde połączenie rury zaczyna się od cięcia. Rura ucięta krzywo, z zadziorami lub zgniecionym końcem nie wejdzie prawidłowo w złączkę, uszkodzi o-ring albo nie da się jej poprawnie zaprasować. Piłka do metalu wystarcza w awaryjnej sytuacji, ale do porządnej instalacji potrzebny jest obcinak dopasowany do materiału rury.

Rodzajów obcinaków jest kilka i każdy sprawdza się w innym zastosowaniu. Przy wyborze liczy się materiał rury, zakres średnic, miejsce pracy i to, jak często narzędzie będzie używane. Instalator pracujący codziennie potrzebuje innych narzędzi niż osoba, która raz na kilka lat wymienia odcinek rury pod umywalką.

Obcinak krążkowy do miedzi i stali

Obcinak krążkowy ma ostry krążek tnący i rolki dociskowe. Rurę obejmuje się obcinakiem, lekko dokręca pokrętło i obraca narzędzie wokół rury, za każdym obrotem dociskając krążek nieco mocniej. Krążek stopniowo wcina się w ściankę, a cięcie jest idealnie prostopadłe.

  • do rur miedzianych stosuje się obcinaki o zakresie zwykle 3-32 mm lub 6-42 mm,
  • do ciasnych miejsc, na przykład przy ścianie, przydają się mini obcinaki do miedzi 15-22 mm,
  • do rur stalowych i nierdzewnych potrzebny jest krążek przeznaczony do stali.

Zbyt mocne dokręcanie od razu powoduje owalizację rury i zwężenie jej końca. Dociskaj stopniowo, po mniej więcej ćwierć obrotu pokrętła.

Nożyce do PEX i rur wielowarstwowych

Rury z tworzyw tnie się nożycami z jednym ostrzem i podporą w kształcie litery V. Ostrze przecina rurę jednym ruchem lub kilkoma ruchami zapadki.

  • nożyce do 26-32 mm - wystarczą do większości instalacji wodnych i grzewczych w domu,
  • nożyce z zapadką - wymagają mniejszej siły przy większych średnicach i grubszych ściankach,
  • obcinaki krążkowe do tworzyw - dają bardzo równe cięcie rur wielowarstwowych, bo nie zgniatają warstwy aluminium.

Przy rurach wielowarstwowych po cięciu konieczna jest kalibracja i fazowanie końca, inaczej o-ring w złączce może zostać przecięty. O zaciskarkach do takich systemów piszemy w tekście o doborze zaciskarki.

Obcinak do rur PVC i PP

Rury kanalizacyjne PVC i PP o większych średnicach, od 32 do 160 mm, tnie się obcinakiem krążkowym do tworzyw z szerokimi rolkami albo specjalną piłą. Krążek do tworzyw ma inny profil niż krążek do miedzi i nie topi materiału. Po cięciu koniec rury fazuje się pod kątem około 15 stopni, żeby nie przesunąć uszczelki w kielichu. Rury PVC do instalacji wodnych omawiamy w tekście o rurach PVC.

Gratowanie i fazowanie

Każde cięcie zostawia na krawędzi rury zadzior lub ostrą krawędź. W rurach miedzianych usuwa się je gratownikiem, czyli małym narzędziem z wymiennym nożykiem, którym przeciąga się po krawędzi wewnątrz i na zewnątrz. Część obcinaków krążkowych ma gratownik wbudowany w obudowę. W rurach wielowarstwowych stosuje się kalibrator z fazownikiem, który jednocześnie przywraca okrągły kształt i ścina krawędź pod złączkę. Pominięcie tego kroku to częsta przyczyna wycieków w nowych instalacjach, bo uszczelka o-ring przecięta ostrym brzegiem rury przepuszcza wodę dopiero po kilku dniach lub tygodniach pracy.

Jak wybrać obcinak

Materiał ruryNarzędziePo cięciu
miedźobcinak krążkowy do miedzigratowanie wewnątrz i na zewnątrz
PEX, PE-RTnożyce do tworzywzwykle bez obróbki
wielowarstwowanożyce lub obcinak krążkowy do tworzywkalibracja i fazowanie
PVC, PP kanalizacyjneobcinak do tworzyw lub piłafazowanie zewnętrzne
stalobcinak do stali lub piłagratowanie, przy gwintowaniu gwintownica

Przy wyborze obcinaka zwróć uwagę także na ergonomię. Nożyce z gumowanymi rękojeściami i zapadką mniej męczą dłoń przy cięciu wielu odcinków, a obcinak krążkowy z szybką regulacją pozwala szybko przestawić narzędzie między różnymi średnicami. Do pracy w ciasnych szachtach i szafkach lepszy jest krótki obcinak, który obraca się wokół rury w niewielkiej przestrzeni. Sprawdź również, czy do wybranego modelu łatwo kupić zapasowe krążki i ostrza.

Jeśli pracujesz z różnymi materiałami, wygodnie jest mieć dwa narzędzia: obcinak krążkowy do miedzi i nożyce do tworzyw. Przy cięciu innych materiałów, na przykład profili lub prętów, przydadzą się wskazówki z tekstu o brzeszczotach do różnych materiałów.

Typowe błędy przy cięciu rur

  • tępy krążek lub ostrze, które zgniata rurę zamiast ją ciąć,
  • cięcie nożycami do tworzyw rury z twardym oplotem lub metalem,
  • brak gratowania rury miedzianej, przez co zadziory zwiększają opory przepływu i mogą uszkodzić uszczelki,
  • cięcie rury pod kątem, które przy złączkach zaprasowywanych skraca głębokość wsunięcia,
  • pomiar długości bez uwzględnienia głębokości wsunięcia rury w złączkę.

Jak ciąć, żeby krawędź była równa

Przed cięciem zaznacz miejsce na rurze markerem dookoła obwodu, a nie tylko w jednym punkcie. Rurę z tworzywa podeprzyj tak, żeby się nie wyginała, i trzymaj nożyce prostopadle do jej osi. Przy obcinaku krążkowym sprawdź po pierwszym obrocie, czy krążek wykonał jedną, zamkniętą linię, a nie spiralę. Spirala oznacza, że obcinak jest ustawiony krzywo i trzeba go poprawić, zanim krążek wejdzie głębiej. Po cięciu obejrzyj koniec rury i sprawdź, czy nie ma owalizacji lub pęknięć, szczególnie przy rurach PVC ciętych w niskiej temperaturze, gdy tworzywo jest bardziej kruche.

Ostrza i krążki wymieniaj, gdy cięcie staje się nierówne lub wymaga coraz większej siły. Obcinaki, nożyce i akcesoria do cięcia rur znajdziesz w kategorii narzędzia do cięcia rur.

Przeczytaj także