Przejdź do treści

Kiedy rury i kształtki Uponor MLC wystarczą, a kiedy potrzebna jest rura preizolowana?

Marta Rury i przewody

Piony instalacji wodnej z zaworami prowadzone po ścianie budynku, rury i kształtki Uponor w instalacji wewnętrznej

Rura wielowarstwowa w otulinie wystarcza wszędzie tam, gdzie instalacja biegnie wewnątrz ogrzewanego budynku: w posadzce, w ścianach, w bruzdach i w szachtach. Rura preizolowana staje się potrzebna dopiero wtedy, gdy ciepła woda grzewcza lub użytkowa musi przejść pod ziemią do innego budynku, na przykład z kotłowni w garażu do domu, z domu do budynku gospodarczego albo od pompy ciepła ustawionej w oddzielnym pomieszczeniu technicznym.

Granica wydaje się oczywista, ale w praktyce sporo inwestorów próbuje ją przesunąć. Zakopuje się zwykłą rurę w otulinie w wykopie, owija ją folią i liczy na to, że wystarczy. Taka instalacja zwykle działa przez pierwszy sezon, a potem zaczynają się straty ciepła, zawilgocona izolacja i rachunki, których nikt się nie spodziewał. Poniżej wyjaśniamy, z czego to wynika i jak zaplanować przejście jednego systemu w drugi.

Czym jest system wielowarstwowy i do czego został zaprojektowany

Rura wielowarstwowa składa się z wewnętrznej warstwy tworzywa (najczęściej polietylenu o podwyższonej odporności na temperaturę, oznaczanego PE-RT), cienkiej rurki aluminiowej zgrzewanej doczołowo lub na zakładkę oraz zewnętrznej warstwy tworzywa. Aluminium pełni tu kilka ról naraz: ogranicza wydłużalność cieplną rury, sprawia, że po wygięciu rura zachowuje kształt, i stanowi barierę dla tlenu. Dzięki temu taki przewód nadaje się zarówno do instalacji ciepłej i zimnej wody użytkowej, jak i do centralnego ogrzewania, w tym grzejnikowego i podłogowego.

W instalacjach domowych bardzo popularne są rury i kształtki uponor z linii MLC. Wersja w fabrycznej otulinie oszczędza montażyście czasu i daje pewność, że izolacja ma stałą grubość na całej długości. Otulina z pianki polietylenowej chroni przed stratami ciepła w posadzce, ogranicza skraplanie się pary wodnej na przewodach zimnej wody i tworzy warstwę dylatacyjną, w której rura może swobodnie pracować pod wpływem temperatury.

Na tym kończą się jednak możliwości otuliny. Pianka w budynku pracuje w suchym otoczeniu, w temperaturze pokojowej, bez obciążenia gruntem i bez stałego kontaktu z wodą. To założenia, które w wykopie przestają obowiązywać.

Dlaczego zwykła otulina nie sprawdza się w gruncie

Grunt jest środowiskiem wilgotnym przez cały rok, a zimą jego temperatura na głębokości typowego wykopu spada do kilku stopni. Otulina zwykłej rury nie ma szczelnego płaszcza zewnętrznego, więc woda gruntowa i wilgoć z gleby powoli wnikają w jej strukturę lub w szczeliny na łączeniach. Mokra izolacja przewodzi ciepło wielokrotnie lepiej niż sucha, co oznacza, że po kilku miesiącach rura w wykopie praktycznie przestaje być izolowana.

Do tego dochodzą trzy inne problemy:

  • nacisk gruntu i zagęszczanie zasypki zgniatają miękką piankę, zmniejszając jej grubość w miejscach, gdzie leży kamień lub gruz,
  • gryzonie chętnie drążą w miękkiej otulinie, a uszkodzonej izolacji nikt nie widzi aż do pierwszego rachunku,
  • przy ogrzewaniu z kotła na paliwo stałe lub z pompy ciepła w osobnym budynku przewody pracują przez cały sezon grzewczy, więc nawet niewielka strata na metrze bieżącym przy kilkudziesięciu metrach trasy daje odczuwalny koszt.

Jak zbudowana jest rura preizolowana do zakopania

Rura preizolowana to gotowy przewód, w którym rura przewodowa jest fabrycznie zatopiona w izolacji z pianki o zamkniętych komórkach i osłonięta szczelnym płaszczem z polietylenu, zwykle karbowanym. Płaszcz chroni izolację przed wodą i przenosi obciążenia od gruntu, a karbowanie zwiększa sztywność obwodową przy zachowaniu elastyczności całego przewodu. Dzięki temu rurę preizolowaną można układać w wykopie w długich odcinkach z bębna, z łagodnymi łukami, bez łączeń po drodze.

Spotyka się dwa podstawowe warianty. W wersji pojedynczej w płaszczu biegnie jedna rura, więc zasilanie i powrót wymagają dwóch przewodów. W wersji podwójnej, oznaczanej często jako twin, w jednym płaszczu biegną dwie rury przewodowe. Przykładem są uponor rury preizolowane typu Thermo Twin, w których dwie rury z polietylenu sieciowanego leżą w jednym płaszczu o średnicy 200 mm. Oznaczenie 2x63x5,8 mówi, że w środku są dwie rury o średnicy zewnętrznej 63 mm i ściance 5,8 mm. Przy małym domu zwykle wystarcza mniejsza średnica.

Rury preizolowane do ogrzewania produkuje się zwykle dla temperatury pracy do około 95 st. C i ciśnienia rzędu 6 bar, a wersje do wody użytkowej mają wyższe dopuszczalne ciśnienie przy niższej temperaturze. Szczegółowe parametry zawsze podaje karta katalogowa konkretnej rury i warto je sprawdzić przed zamówieniem, zwłaszcza przy kotłach na paliwo stałe, które w stanach awaryjnych potrafią przekroczyć zakładaną temperaturę.

Jak porównać oba rozwiązania przy planowaniu trasy

Poniższe zestawienie ułatwia decyzję, który typ przewodu wybrać na danym odcinku instalacji.

CechaRura wielowarstwowa w otulinieRura preizolowana w płaszczu
Miejsce montażuwnętrze budynku: posadzka, ściany, szachtygrunt, kanały, przejścia między budynkami
Ochrona izolacji przed wodąbrak szczelnego płaszczaszczelny płaszcz z polietylenu
Odporność na nacisk gruntuniska, pianka ulega zgnieceniuwysoka, płaszcz przenosi obciążenia
Typowa długość odcinka bez łączeńzwój, łączenia na rozgałęzieniachcała trasa z bębna, łączenia tylko na końcach
Sposób łączeniakształtki zaprasowywane lub skręcanezłączki zaciskowe dedykowane do rury przewodowej
Koszt metra bieżącegoniższywyraźnie wyższy, ale zwraca się w mniejszych stratach

Z tabeli wynika prosta zasada: wszystko, co leży w ziemi lub w nieogrzewanym kanale, wymaga przewodu z płaszczem. Wszystko, co biegnie w budynku, może być wykonane z rury wielowarstwowej, która jest tańsza, łatwiejsza w montażu i ma szerszą gamę kształtek.

W którym miejscu przejść z jednego systemu na drugi

Przejście z rury preizolowanej na instalację wewnętrzną planuje się zwykle tuż za ścianą fundamentową, w pomieszczeniu technicznym lub w kotłowni. Rura w płaszczu wchodzi do budynku przez szczelne przejście, a jej koniec zabezpiecza się nasadką termokurczliwą lub gumową, która nie pozwala wodzie wnikać w izolację od strony czoła. Ten detal jest często pomijany, a to właśnie odsłonięty koniec izolacji bywa najczęstszą drogą wilgoci do wnętrza rury preizolowanej.

Kolejność prac przy przejściu wygląda zwykle tak:

  1. wykonanie przepustu w ścianie fundamentowej z tuleją ochronną i uszczelnieniem odpornym na wodę gruntową,
  2. wprowadzenie rury z zapasem kilkunastu centymetrów i zdjęcie płaszcza oraz izolacji na długości potrzebnej do montażu złączki,
  3. założenie nasadki końcowej na płaszcz i izolację,
  4. montaż złączki przejściowej z rury przewodowej na gwint lub na rurę wielowarstwową,
  5. dalsze prowadzenie instalacji rurą wielowarstwową, już po stronie budynku, z pełną izolacją aż do rozdzielacza lub urządzenia.

Po stronie wewnętrznej w grę wchodzą kształtki uponor z systemu wielowarstwowego: kolana, trójniki, złączki przejściowe z gwintem i redukcje. Wykonuje się je z tworzywa konstrukcyjnego albo z mosiądzu i łączy z rurą przez zaprasowanie zaciskarką z odpowiednim profilem szczęk. Ważne, żeby kształtki pochodziły z tego samego systemu co rura, bo producent bada i dopuszcza konkretne połączenie rury z kształtką, a nie dowolne kombinacje części różnych marek.

Błędy, które najczęściej psują taką instalację

Najdroższym błędem jest wspomniane zakopanie zwykłej rury w otulinie. Niewiele lepiej wypada samodzielne zrobienie izolacji z kilku warstw pianki i rury osłonowej z kanalizacji. Taki przewód nie ma szczelnych łączeń, a woda, która raz dostanie się do środka, nie ma którędy odparować.

Drugim częstym problemem jest zbyt płytkie ułożenie rury preizolowanej. Choć izolacja chroni przed zamarzaniem w czasie pracy instalacji, przy dłuższej przerwie w grzaniu lub awarii pompy nieruchoma woda w przewodzie wychładza się szybciej, gdy rura leży tuż pod powierzchnią. Głębokość wykopu ustala się z projektantem, biorąc pod uwagę strefę przemarzania gruntu w danym regionie oraz obciążenie od ruchu nad trasą, na przykład od samochodu wjeżdżającego na podjazd.

Trzeci błąd dotyczy podsypki. Rura w płaszczu powinna leżeć na warstwie piasku bez kamieni i być nim obsypana, zanim wykop zostanie zasypany rodzimym gruntem. Ostre kamienie w bezpośrednim kontakcie z płaszczem mogą go przetrzeć, gdy rura pracuje pod wpływem temperatury. Nad trasą warto ułożyć taśmę ostrzegawczą, żeby przy przyszłych pracach ziemnych nikt nie przeciął przewodu łopatą koparki.

Co wybrać przy typowych scenariuszach w domu jednorodzinnym

Najczęstsza sytuacja to dom z kotłownią w środku budynku. Tu cała instalacja może powstać z rury wielowarstwowej w otulinie: od rozdzielacza do grzejników, w pętlach ogrzewania podłogowego tam, gdzie projekt dopuszcza ten typ rury, oraz w instalacji wody użytkowej. Rura preizolowana nie jest w ogóle potrzebna.

Inaczej jest, gdy źródło ciepła stoi w wolnostojącym budynku gospodarczym, na przykład kocioł na drewno w garażu lub w dawnej stodole. Wtedy odcinek między budynkami wykonuje się z rury preizolowanej, a w obu budynkach przechodzi się na rury wielowarstwowe. Podobnie przy doprowadzeniu ogrzewania z domu do warsztatu czy domku gościnnego na tej samej działce.

Ciekawym przypadkiem jest ogrzewanie budynku, do którego prowadzi się jednocześnie ciepłą wodę użytkową z cyrkulacją. Wtedy w jednym płaszczu mogą biec cztery rury lub stosuje się dwa przewody podwójne, jeden dla ogrzewania i jeden dla wody. Taki wariant wymaga obliczeń średnic i strat ciepła, które warto powierzyć projektantowi. W każdym przypadku zasada pozostaje ta sama: w budynku rura wielowarstwowa, w gruncie rura w szczelnym płaszczu.

Przeczytaj także